Khi Mark Zuckerberg chỉ nhận đồng lương một đô la mỗi năm từ Meta, hay Elon Musk hoàn toàn không lấy tiền công từ Tesla, nhiều người nghĩ đó là biểu hiện của sự giản dị. Thậm chí Warren Buffett, nhà đầu tư huyền thoại, cũng chỉ giữ mức thu nhập hàng năm ở con số 100.000 đô la. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của giáo sư Ray Madoff đến từ Đại học Boston trong tác phẩm The Second Estate, đây thực chất là cách thức khai thác lỗ hổng trong hệ thống thuế của Mỹ, vô tình làm sâu sắc thêm bất bình đẳng giàu nghèo trong bốn thập kỷ vừa qua.
Giáo sư Madoff giải thích rằng vấn đề xuất phát từ cấu trúc thuế hiện hành. Thu nhập từ tiền lương bị đánh thuế với mức cao nhất trong tất cả các loại hình. Một người làm việc tự do với thu nhập 60.000 đô la phải nộp thuế hơn 13.000 đô la. Những nhân viên cấp cao có mức lương 400.000 đô la có thể mất đi từ 30 đến 50 phần trăm tổng thu nhập vào túi nhà nước.
Mark Zuckerberg. Ảnh: AP
Bằng việc loại bỏ hoàn toàn tiền lương chính thức, những tỷ phú này đã đưa thu nhập chịu thuế xuống gần như bằng không. Tài sản của họ vẫn tăng vọt theo giá trị cổ phiếu đang nắm giữ. Chẳng hạn, khối tài sản của Musk hoặc Zuckerberg có thể phình to thêm hàng trăm tỷ đô mỗi năm, nhưng khoản tăng giá trị này không hề bị đánh thuế nếu họ không bán ra.
Thay vì nhận cổ tức từ công ty, vốn phải chịu thuế cao, các nhà tài phiệt này ưu tiên cho doanh nghiệp mua lại cổ phiếu của chính mình. Chiến lược này giúp đẩy giá cổ phiếu tăng cao, tạo ra giá trị cho cổ đông mà không hình thành "thu nhập" có thể bị cơ quan thuế theo dõi.
Để duy trì cuộc sống xa hoa với những siêu xe, du thuyền và bất động sản cao cấp mà không cần thanh lý cổ phiếu, giới thượng lưu lựa chọn phương án vay tiền. Những người như Larry Ellison hay Elon Musk sử dụng cổ phiếu làm tài sản thế chấp để vay ngân hàng với lãi suất rất ưu đãi. Điểm quan trọng là các khoản vay này không được xem là thu nhập nên hoàn toàn thoát khỏi nghĩa vụ thuế.
Giáo sư Madoff chỉ rõ sự bất công đang diễn ra. Gánh nặng thuế chủ yếu rơi vào tầng lớp trung lưu có thu nhập cao từ nghề nghiệp như bác sĩ, luật sư và quản lý, những người phải đóng tới 50 phần trăm thu nhập. Nhóm này đóng góp phần lớn vào ngân sách quốc gia, trong khi một phần trăm người giàu nhất nước Mỹ, kiểm soát 30 phần trăm tổng tài sản toàn quốc, lại hầu như tránh được nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân.
Thậm chí thuế thừa kế, công cụ được thiết kế để tái phân phối của cải, cũng trở nên vô dụng trước các mánh khóe tài chính và hoạt động vận động chính sách. Tổng số thuế thừa kế mà Mỹ thu được trong năm 2024 chỉ đạt khoảng 30 tỷ đô la, một con số tương đối khiêm tốn so với khối tài sản khổng lồ 50.000 tỷ đô la mà nhóm một phần trăm giàu nhất đang sở hữu.
