Khung cảnh lộng lẫy từ tác phẩm điện ảnh Marie Antoinette (2006)
Khi bước vào cõi vĩnh hằng năm 1793 ở tuổi 37, chắc hẳn Nữ hoàng Marie Antoinette không ngờ rằng mình sẽ trở thành một trong những phụ nữ danh giá được nhắc đến nhiều nhất trong lịch sử nhân loại, thậm chí vượt qua hơn hai trăm năm sau đó.
Những món châu báu và cổ vật nội thất từng thuộc về hoàng hậu nước Pháp này liên tiếp thiết lập kỷ lục giá trị tại các buổi đấu giá danh giá, trong khi bộ sưu tập sứ và chất liệu vải trang trí hoàng cung được các nhà mốt xa xỉ tái hiện và biến thành những sản phẩm thương mại đình đám. Chân dung của bà xuất hiện trên vô vàn vật phẩm, từ những cây nến thơm cao cấp cho đến những tấm thảm trang trí phòng khách sang trọng. Bà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho hàng loạt ấn phẩm văn học bán chạy, các tác phẩm điện ảnh đình đám, những giai điệu jazz và rap độc đáo, cùng với những buổi trình diễn thời trang đầy ấn tượng.
BIỂU TƯỢNG ẢNH HƯỞNG THỜI HOÀNG CUNG VERSAILLES
Nếu ai đó đang tìm kiếm minh chứng cho thấy xu hướng "sang trọng tinh tế" thời chính quyền Biden đã nhường bước cho phong cách phô diễn tối đa độ rực rỡ, thì sự trở lại ấn tượng của Marie Antoinette chính là bằng chứng hoàn hảo nhất.
Trong kỷ nguyên của những người dẫn dắt xu hướng mạng xã hội, vị hoàng hậu này là một case study kinh điển về sức ảnh hưởng của hình ảnh và nghệ thuật biểu diễn. "Bà luôn sống trong ánh đèn sân khấu, bị theo dõi chặt chẽ, và mức độ giám sát mà bà phải đối mặt thậm chí còn khắc nghiệt hơn những người nổi tiếng hiện đại", theo chia sẻ của bà Sarah Grant, giám tuyển cấp cao tại Bảo tàng Victoria & Albert (V&A) ở London, nơi đang trưng bày triển lãm về phong cách và di sản của Nữ hoàng.
Tất nhiên, Marie Antoinette cũng đại diện cho một câu chuyện đầy ý nghĩa cảnh tỉnh về những gì có thể diễn ra trong bối cảnh phân hóa chính trị, sự tập trung giàu có và khoảng cách thu nhập ngày càng ăn sâu vào cấu trúc xã hội. Chính yếu tố này, không kém phần quan trọng so với gu thẩm mỹ rực rỡ và lối sống xa hoa hiếm thấy của bà, đã biến Marie Antoinette thành một biểu tượng văn hóa đầy sức ảnh hưởng kéo dài đến tận ngày nay.
Trong số khoảng 250 báu vật đang được trình diễn tại triển lãm quy mô hoành tráng của V&A có một đôi dép lụa mỏng manh của bà, một vài món trang sức hoàng gia được bảo tàng tái hợp với chiếc hộp đựng trang sức tinh xảo do nghệ nhân Pháp Martin Carlin chế tác năm 1770, đúng thời điểm bà kết hôn, hiện được mượn từ Cung điện Versailles. Cùng với đó là bộ sưu tập đồ ăn bằng sứ Sèvres quý giá từng được dùng tại Petit Trianon. Triển lãm còn giới thiệu những thiết kế thời trang đương đại lấy nguồn cảm hứng từ bà, bao gồm chiếc váy dạ hội lamé vàng óng ánh mà Grace Kelly diện trong tác phẩm điện ảnh To Catch a Thief của Alfred Hitchcock, và chiếc váy Marquise Masquée bằng lụa màu Eau de Nile thanh lịch, do John Galliano sáng tạo cho bộ sưu tập Haute Couture Xuân Hè 1998 của Christian Dior.
Vị hoàng hậu trẻ tuổi này, ngay từ thời còn tại vị, đã là người tiên phong trong nghệ thuật tạo ảnh hưởng. Bà nhanh chóng thiết lập vị trí người dẫn dắu trào lưu ngay khi xuất hiện tại Versailles ở độ tuổi 14, với vai trò công chúa Áo kết hôn với vua Louis XVI khi ông chỉ mới 15 tuổi. Caroline Weber, tác giả cuốn sách Queen of Fashion: What Marie Antoinette Wore to the Revolution cho biết mối quan hệ phức tạp ban đầu với người chồng trẻ tuổi, khác lạ đã khiến Marie Antoinette gặp khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ truyền thống của hoàng hậu là sinh nối dõi hoàng gia.
"Bà buộc phải tìm ra một phương thức khác để khẳng định vị thế tại triều đình, và đó chính là trở thành biểu tượng phong cách", bà Weber giải thích.
Marie Antoinette cho phép hình ảnh của mình được tái tạo trong các ấn phẩm thời trang, một điều chưa từng có trong lịch sử hoàng gia. Bà cũng đồng ý để nhà thiết kế triều đình Rose Bertin bán những phiên bản tương tự trang phục của mình cho các quý bà khác chỉ vài tháng sau khi bà diện những thiết kế đó. "Bà hiểu sâu sắc về sức mạnh của hình ảnh, và đã kiến tạo một hình tượng mà công chúng mong muốn được sở hữu và noi theo", bà Weber nhấn mạnh.
SỨC MẠH KINH TẾ TỪ CÁI TÊN MARIE ANTOINETTE
Sức ảnh hưởng kinh tế từ phong cách của bà, từng được Sotheby's gọi là "Hiệu ứng Marie Antoinette", hầu như chưa bao giờ suy giảm kể từ đó đến nay. Năm 2018, Sotheby's thực hiện giao dịch thành công 10 món trang sức của bà, trong đó có một mặt dây chuyền kim cương và ngọc trai tự nhiên với mức giá 36,2 triệu USD, và một chiếc trâm cài hình nơ kim cương giá 2,1 triệu USD. Năm trước, nhà đấu giá danh tiếng này tiếp tục bán một chiếc vòng cổ kim cương 300 carat với mức giá 4,8 triệu USD. Những món đồ chưa từng được công bố kể từ thời bà còn tại vị thường được định giá cực kỳ cao.
"Sự tò mò mà bà khơi dậy là phi thường. Bà sở hữu hai khía cạnh hoàn toàn trái ngược nhưng đều vô cùng hấp dẫn: khía cạnh bi kịch, bởi mọi người đều có thể đồng cảm với nỗi đau của bà khi tất cả sụp đổ, và khía cạnh lộng lẫy, khi bà là biểu tượng thời trang được tôn vinh nhất. Hai điều này khiến bà trở nên rất gần gũi, giống như tất cả chúng ta", ông Andres White Correal, Chủ tịch bộ phận trang sức khu vực châu Âu, Trung Đông và châu Phi của Sotheby's chia sẻ.
Năm 2022, Christie's Paris thực hiện đấu giá hai món cổ vật nội thất của bà, một chiếc tủ commode do Pierre Macret chế tác năm 1770, và một chiếc ghế bành phong cách tân cổ điển của Georges Jacob từng được đặt trong phòng riêng của bà tại Versailles. Mỗi món đều đạt mức giá khoảng 1,18 triệu USD. Một chiếc bàn do Jean-Henri Riesener sáng tạo, được gia tộc Rothschild bán năm 2019, cũng đạt mức giá tương tự.
"Chúng tôi nhận thấy các món đồ gắn với Marie Antoinette thường có sức hút mạnh mẽ hơn so với những vật phẩm của Vua Louis XVI. Công chúng yêu thích câu chuyện đầy kịch tính của bà. Dù lịch sử của hai người gắn bó với nhau, nhưng việc bà là người nước ngoài đến Versailles và chinh phục triều đình đã tạo nên một cá tính vượt trội hơn cả Louis XVI, mặc dù ông là quốc vương. Câu chuyện của bà là câu chuyện về quyền lực", ông Hippolyte de La Féronnière, Trưởng bộ phận Nội thất châu Âu của Christie's tại Paris, nhận xét.
Rất nhiều họa tiết thiết kế mà bà từng sử dụng trong quá khứ, dù trong lĩnh vực thời trang hay nội thất, giờ đây đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho các thương hiệu xa xỉ. Như những nụ hồng từ một mẫu toile đã được Meri Meri tái hiện trên bộ đĩa và cốc giấy cho thương hiệu Ladurée. Một số họa tiết khác, bao gồm mẫu in khối phong cách Ấn Độ với cành hoa và quả dứa màu đỏ và vàng mù tạt, đã được Pierre Frey, nhà sản xuất dệt may cao cấp của Pháp, tái phát hành dưới dạng vải cao cấp và giấy dán tường sang trọng.
Chính họa tiết này cũng là nguồn cảm hứng thiết kế cho món trang sức haute joaillerie mới nhất của Maison Mellerio, một trong những nhà cung cấp thực sự của Marie Antoinette, vẫn duy trì cửa hàng gần quảng trường Place Vendôme huyền thoại.
Mellerio đã công bố một chiếc vòng cổ độc bản mang tên Jardin des Rêves, được trang trí bằng những viên sapphire, aquamarine, tanzanite, tourmaline và topaz cùng một mặt dây chuyền hình quả dứa bằng vàng và đá quý, tại một buổi tiếp đón riêng tại Versailles mùa hè năm ngoái. Slogan của chiến dịch quảng bá chính là "Ai lại không từng mơ ước, dù chỉ một đêm, được trở thành nữ hoàng?"
Ngoài ra, thương hiệu nến xa xỉ Cire Trudon đã sáng tạo một cây nến màu hồng mô phỏng bức tượng bán thân bằng sáp thế kỷ XVIII của Nữ hoàng, được cho là tác phẩm của anh em nhà Brachard.
Nhà thiết kế giày người Anh Manolo Blahnik, thương hiệu tài trợ chính cho triển lãm V&A, cũng vừa ra mắt vào mùa hè 2025 một bộ sưu tập giới hạn những đôi giày cao gót lụa bèo nhún tinh xảo, lấy cảm hứng từ tác phẩm điện ảnh xa hoa Marie Antoinette năm 2006 của đạo diễn Sofia Coppola.
